महाराष्ट्र शासनाने १ एप्रिल २०१९ पूर्वी नोंदणी झालेल्या सर्व वाहनांसाठी HSRP (हाय-सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट) बसवणे अनिवार्य केले आहे. अनेक वाहनमालक ही अंतिम मुदत (सध्या ३१ डिसेंबर २०२५) ओलांडून बसण्याची वाट पाहत आहेत. पण हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की, HSRP न बसविल्यास केवळ दंडच भरावा लागत नाही तर वाहन चालवणे आणि त्याची नोंदणी संबंधित इतर कामे देखील पूर्णपणे बंद होतात. येथे HSRP न बसविल्यास होणाऱ्या कायदेशीर परिणामांची सविस्तर माहिती दिली आहे.

महाराष्ट्र शासनाचे नवीन परिपत्रक: काय सांगते?

२८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी परिवहन आयुक्त कार्यालयाने जारी केलेल्या नवीन परिपत्रकाने (क्र. ७०/२०२५) HSRP बसवण्याची मुदत वाढवली खरी, पण स्पष्ट सूचना देखील दिल्या आहेत. त्यानुसार:

HSRP न बसविलेल्या वाहनांची पुनर्नोंदणी, वाहनात बदल, परवाना नूतनीकरण इत्यादी सर्व कामे थांबविण्यात यावीत.
रस्ता तपासणीमध्ये जप्त केलेल्या वाहनांना HSRP लावल्याशिवाय सोडण्यात येऊ नये.

म्हणजेच, HSRP नसलेले वाहन दंडास पात्र ठरू शकते.

HSRP नसलेल्या वाहनांवर होणारे दंड आणि कारवाई

दंडाची रक्कम आणि कारवाई ही मोटार वाहन कायदा, १९८८ आणि सेंट्रल मोटार व्हेहिकल रूल्स, १९८९ नुसार ठरवली जाते.

१. आर्थिक दंड (Fine):

दंड रक्कम: पहिल्या वेळेस ₹५,०० ते ₹२,००० पर्यंत दंड ठोठावला जाऊ शकतो. ही रक्कम वाहन प्रकारावर अवलंबून असते. कायदेशीर तरतूद: हा दंड मोटार वाहन कायद्याच्या कलम १७७ अंतर्गत आकारला जातो, ज्यामध्ये ‘केंद्र सरकारने निर्देशित केलेल्या मार्गदर्शन तत्त्वांचे उल्लंघन’ असे नमूद केले आहे. पुनरावृत्ती झाल्यास: जर वारंवार तपासणीत हे उल्लंघन धरले गेले, तर दंडाची रक्कम वाढू शकते आणि कायदेशीर कारवाईचा धोका राहतो.

२. परवाना नूतनीकरण व इतर कामांवर बंदी:

सर्वात महत्त्वाची कारवाई: नवीन परिपत्रकानुसार, HSRP न बसवलेल्या वाहनाचे परवाना नूतनीकरण (RC Renewal), पत्ता बदल, हस्तांतरण, कर्जबोजा चढविणे-उतरविणे अशी कोणतीही कामे RTO कार्यालयातून होणार नाहीत.

दंड भरल्यानंतर काय प्रक्रिया? काय करावे?

जर तुमच्यावर HSRP नसल्याबद्दल दंड ठोठावला गेला असेल, तर पुढील पावले उचलावीत:

दंडाची पावती जपून ठेवा: तपासणी अधिकाऱ्याकडून मिळालेली दंड पावती (चालन) गमावू नका. त्यावर चुकीचा तपशील असल्यास ताबडतोब तक्रार करा.
दंड ऑनलाइन भरणे: दंड झाल्याच्या ६० दिवसांच्या आत तो ऑनलाइन भरता येतो. https://echallan.parivahan.gov.in या संकेतस्थळावर जाऊन, चालन क्रमांक टाकून दंड भरा.
HSRP बुकिंग करा: दंड भरल्यानंतरही, HSRP बसवणे अनिवार्यच आहे. त्वरित आपल्या वाहनासाठी अधिकृत पोर्टलवरून HSRP बुक करा आणि फिटमेंट पूर्ण करा.
RTO कार्यालयात पावती दाखवा: काही केसेसमध्ये, दंड भरल्याची आणि HSRP बसवल्याची पावती RTO कार्यालयात दाखवून वाहनाची ‘ब्लॉक’ स्थिती काढून घ्यावी लागू शकते.

➡️ महाराष्ट्रात HSRP प्लेट्स कशी बुक करायची? संपूर्ण मार्गदर्शन

दंड टाळण्यासाठी आणि वाहन कायदेशीर ठेवण्यासाठी काय करावे?

त्वरित बुकिंग करा: अजून HSRP बसवले नसेल, तर आजच अधिकृत पोर्टलवर बुकिंग करा. प्रक्रिया फक्त १० मिनिटात पूर्ण होते.
बुकिंग पावती राखून ठेवा: बुकिंग केल्याची पावती (ऑर्डर आयडी) मोबाइलवर सेव्ह करून ठेवा. ती दंड ठोठावणाऱ्या अधिकाऱ्याला दाखवून, “बुकिंग झालेली आहे, फिटमेंट थोड्या दिवसात होणार आहे” असे सांगता येते. हे दंड टाळण्यास मदत करू शकते.
घरबसल्या फिटमेंटचा विचार करा: २५ पेक्षा जास्त वाहने असल्यास, होम फिटमेंट सेवेसाठी विनंती करा. सोसायटी किंवा ऑफिसमध्ये एकाच दिवशी सर्वांचे काम होऊ शकते.
ऑनलाइन स्थिती तपासा: बुकिंग नंतर, https://vahan.parivahan.gov.in/vahanservice/vahan/ui/statevalidation/homepage.xhtml या लिंकवर जाऊन आपल्या वाहनाचा नंबर टाका. तेथे ‘HSRP Fitted’ असे दिसल्यास स्क्रीनशॉट काढून ठेवा.

सामान्य गैरसमज आणि खरी माहिती

गैरसमज: “माझे वाहन शहराबाहेर चालत नाही, म्हणून HSRP लागू नाही.”
- खरी माहिती: हा नियम संपूर्ण देशासाठी आहे. वाहन जेथेही चालवले जाईल, तेथे तपासणी होऊ शकते.
गैरसमज: “दंड एकदा भरल्यानंतर HSRP लावण्याची गरज नाही.”
- खरी माहिती: दंड हा फक्त एक शिक्षा आहे. HSRP बसवणे हे कायद्याचे मूळ अपेक्षित काम आहे. ते केलेच पाहिजे.

➡️ घरबसल्या HSRP बुकिंग: महाराष्ट्रात होम फिटमेंट सेवा कशी मिळवायची?

FAQ

वाहन प्रकारानुसार दंड रक्कम

“दुचाकी, तिनचाकी, चारचाकी आणि मालवाहू वाहनांसाठी दंडाची रक्कम सारखीच वेगवेगळी आहे. सध्याच्या नियमांनुसार, दंडाची कमाल रक्कम म्हणजे ₹२,००० पर्यंत आहे.”

तात्पुरती परवानगी मिळविण्याचा मार्ग

“अपॉइंटमेंटची तारीख जवळ आली असून तोपर्यंत HSRP बसवता आले नाही, तर काय करावे? अशा वेळी बुकिंग पावती तपासणी अधिकाऱ्याला दाखवून, तात्पुरती सूट मागितली जाऊ शकते.”

इतर राज्यांमध्ये प्रवास करताना धोके

“महाराष्ट्रातील वाहन इतर राज्यात (उदा. गुजरात, गोवा, कर्नाटक) नेले तर तेथील पोलिस देखील HSRP तपासू शकतात. राष्ट्रीय मार्गावर चालते वेळी हा धोका अधिक असतो. त्यामुळे केवळ स्थानिक तपासणीपुरते मर्यादित न राहता, HSRP ही राष्ट्रीय स्तरावर अनिवार्य गरज आहे.”